راه دانش

مقدمه
مطابق با چهارمین نگاشت سند برنامه درسی ملی در الگوی هدف گذاری، تفکر و تعقل نخستین و محوری ترین عنصر از عناصر پنجگانه اهداف کلی است که خود شامل محورهای: حکمت، عقل فطری و الهی، خلاقیت، اندیشه ورزی، پرسشگری و پژوهش محوری است. همچنین در این سند ملی فرض بر اینست که فرایند یاد دهی- یادگیری کوششی همیارانه است که تنها به کلاس درس و مدرسه محدود نمی شود و در مکانهای دیگر مانند آزمایشگاه، کارگاه، میاد ین ورزشی و ... صورت می گیرد. به منظور دستیابی به اهداف سند برنامه درسی ملی مطابق با راهبردهای یاد دهی- یادگیری استفاده از روشهای تدریس فعال و فرایند محور ضروری و اجتناب ناپذیر است. با توجه به سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و تاکید مقام معظم رهبری بر اهتمام به تولید علم، ضروری است حرکت به سوی استفاده از روشهای آموزشی فعال و پژوهش محور با گام های بلند تری تعقیب شود. آموزش پژوهش محور یکی از روشهای فعال و فرایند محور تدریس است که مولفه های مهمی، همچون مشاهده، پرسش، تفکر، کاوشگری، آزمایش، و استدلال را شامل می شود تا فراگیران از همان ابتدای تحصیل به توانمندی تفسیر و قضاوت و نظریه پردازی مجهز شوند. این روش در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته و می تواند به عنوان مکمل سایر روشهای تدریس نقش به سزایی در افزایش کیفیت فرایند یاد دهی یادگیری ایفا نماید.
ضرورت واهميت تدريس پژوهش محور
یکی از مشکلات جدی بخش آموزش کشور، آموزش نتیجه محور یا مبتنی بر حافظه است در این روش یادگیری مبتنی بر گفتن، شنیدن و حفظ کردن است. این رویکرد غیر فعال مهمترین مانع یادگیری و خلاقیت است. بنابر این لازم است روش مناسب جایگزین این نوع یادگیری گردد.
یادگیری فرآیندی درونی است نه چیزی که بر فراگیران تحمیل شود. دانش‌آموزان خود، ایده‌هایشان را با شواهدی که برآمده از فعالیت‌های فیزیکی و ذهنی‌شان است مقایسه می‌کنند و آن‌ها را (در صورت ناسازگاری با شواهد) تغییر می‌دهند یا گسترده‌تر و مستدل می‌کنند. تعامل یادگیرنده‌ها با یک‌دیگر و معلم که معمولا به شکل بلند فکر کردن و یا گفت‌وگوی استدلالی (چانه‌زنی) رخ می‌دهد نقش مهمی در تغییر ساختار ذهنی آن‌ها دارد. پس معلم باید چنین فرصت‌هایی را برای تبادل و بازتاب ایده‌ها و افکار در طراحی آموزش‌اش در نظر گرفته باشد.
 
 
تاريخچه تدريس پژوهش محور
ریشه های یادگیری بر اساس پژوهش را می توان در جنبش آموزش و پرورش پیشرو، به ویژه در آثار دیویی و شناخت گرایانی چون پیاژه پی جویی کرد. دیویی در سال 1944 اعلام کرد روشهایی که به دانش آموز شیوه عمل را می آموزند و در حین عمل کردن تفکر را می طلبند باعث یادگیری بهتر می شوند. همچنین "باروز" و همکاران در سال 1985 تحقیقاتی را در زمینه تاثیر تجربیات عملی در یادگیری انجام دادند بر اساس تحقیقات باروز، معلمانی که یادگیری بر اساس شیوه حل مسئله از طریق پژوهش را به کار می برند، سبب تقویت مهارت حل مسئله در مسائل زندگی دانش آموزان می گردند. از نظر پیاژه، اگر دانش آموزی براي رسیدن به حقیقتی سه روز وقت صرف كند تا آن را شخصا کشف كند بصرفه تر از آن است كه همان حقیقت را در يك ربع ساعت برایش توضیح دهیم
آموزش پژوهش محور یکی از مهیج ترین و اثر گذار ترین روشهای تدریس در حوزه یاد دهی- یادگیری در طول 40 سال اخیر بوده است اما اخیراٌ مورد توجه قرار گرفته است.
چيستي تدريس پژوهش محور
یادگیری پژوهش محور (Inquiry-based learning) یکی از الگوهای فعال و فرایند محور آموزش است که بر پایه سوالهای چالش برانگیز و موقعیتهای مبهم استوار است و به دانش آموز فرصت داده می شود تا طراحی و تصمیم گیری نموده و مسئله را حل نماید[1]. در این شیوه علاوه بر شنیدن، مولفه های مهمی همچون مشاهده، پرسش، تفکر، کاوشگری، آزمایش، و استدلال مورد توجه قرار می گیرد تا فراگیران از همان ابتدای تحصیل به توانمندی تفسیر و قضاوت و نظریه پردازی مجهز شوند در اين شيوه، موضوعات درسی از سوی معلم یا دانش آموز به صورت یک موقعیت مبهم یا مسأله مطرح مي گردند و کشف مفاهیم و راه حل های عملی برای مشکلات عینی، به صورت گروهی یا فردی به عهده دانش آموزان است[2]. در این شیوه به دانش آموز آزادی و فرصت تصمیم گیری داده می شود تا نحوه یادگیری را تمرین کند. در چنین رویکردی به جای نتیجه، تاکید بر فرآیند یادگیری است و فرآیند یادگیری شامل کسب مهارتهای عملکردی از قبیل مشاهده، جمع آوری اطلاعات، تفکر و استدلال است.
آموزش پژوهش محور صرفاٌ یک روش تدریس نیست بلکه استراتژی نوینی جهت آموزش روش یادگیری به دانش آموز است.  در آموزش پژوهش محور، معلم نیز همگام با دانش آموزان در جستجوی پاسخ است وسایل و امکانات را فراهم می نماید و گام به گام مراحل مختلف کاوشگری را تا رسیدن به نتایج و اهداف تعیین شده هدایت و کنترل می نماید. در این شیوه تاکید بر چگونگی حل مسئله است نه پاسخ مسئله.
هدف تدريس پژوهش محور
هدف اصلی این رویکرد این است که معلم بتواند ساختارهای ذهنی فعلی دانش‌آموزان را بشناسد و برای تغییر آن‌ها برنامه‌ریزی کند. این تغییرها عبارتند از : شناسایی و برطرف کردن سدهای یادگیری (کژفهمی‌ها و کاستی‌ها)، مستدل کردن ایده‌ها بر اساس شواهد واقعی و گسترش ایده‌های درست‌تر.
ارتقای مهارت و بهبود دیدگاه معلمان در زمینه فرایند یاد دهی- یادگیری به روش پژوهش محور، افزایش نشاط و طربناکی فضای تعلیم و تربیت، ایجاد زمینه برای خود راهبری در یادگیری، درک اهداف، یادگیری همیارانه و توانایی خود ارزیابی فردی و گروهی در معلم و دانش آموز و افزایش قدرت نگرش علمی و دستیابی به سطوح بالای حیطه شناختی و تقویت توانایی تفسیر و قضاوت در دانش آموزان از دیگر اهداف این شیوه آموزش است.
تقویت مهارت های زیر از دستاورد های آموزش پژوهش محور است
-       مشاهده و پرسشگری
-    جستجوی اطلاعات در کتاب و سایر منابع
-    طراحی آزمایش و تحقیق
-    استفاده از وسایل و ابزار مناسب جهت گردآوری اطلاعات
-    تفسیر و تحلیل داده ها، مقایسه، توضیح و پیش بینی موقعیت ها
-    تبادل نتایج، همکاری و تعامل با دیگران
-    استفاده از تفکر منطقی و انتقادی
 
چرخه یادگیری پژوهش محور (مدل 5E ):
در یادگیری پژوهش محور پنج گام اصلی وجود دارد که در طرح مفهومی زیر نشان داده شده است:

1- اتصال (connect/engage): هدف اصلی این گام برانگیختن دانش‌آموزان و ایجاد زمینه‌ی مناسب برای بیان و دفاع مستدل از ایده‌های‌شان است. معمولا ایجاد چالش برای حل کردن مشکل یا مسئله‌ای که در زندگی واقعی می‌توانند آن را تجربه کنند شیوه‌ی مناسبی برای این کار است. می‌توانیم مسئله را با روش‌های گوناگونی مطرح کنیم که یکی از آن‌ها استفاده از کارتون‌های مفهومی است. کارتون های مفهومی نقاشی هایی هستند که در آن ‌ها ایده‌های چند نفر برای پاسخ به یک سوال جذاب مطرح می‌شود، و در ادامه معلم نظر بچه‌ها را در مورد افکار و راه‌‌حل‌های پیشنهادی شخصیت‌های کارتون جویا می‌شود. معمولا این پرسش که "شما چگونه فکر می‌کنید؟" یا "نظر شما چیست؟" سرآغاز یک گفتمان استدلالی در کلاس است.
2- فعال‌سازی (activate/explore): مهم‌ترین هدف این گام که آمیزه‌ای از فعالیت‌های ذهنی و فیزیکی است، برنامه‌ریزی و اجرای یک تحقیق (investigation) گروهی است. معلم می‌تواند با پرسش "چگونه می‌توانیم بفهمیم کدام ایده درست‌تر است؟" بچه‌ها را تشویق کند بر اساس ایده‌های‌شان پیش‌بینی کنند و برای آزمودن پیش‌بینی‌های‌شان فعالیت‌هایی را طراحی و اجرا کنند. گوناگونی موقعیت‌ها، مانند فضای فیزیکی کلاس، امکانات و سایر موارد ایجاب می‌کند که معلم در برنامه‌ریزی این گام مشارکت کند.
انواع فعالیت پژوهشی که دانش آموزان در این بخش می توانند انجام دهند به شرح زیر است :
v          راستی آزمایی (fair testing) : زنجیره ای چند مرحله ای است که در آن پژوهش گر با کنترل سایر متغیر ها، یک متغیر را تغییر می دهد و نتایج را ثبت و تفسیر می نماید. در مورد برخی از مسئله‌ها می‌توان یک متغیر را (که به آن متغیر مستقل هم گفته می‌شود) تغییر داد و به مشاهده‌ی آثار آن پرداخت (مانند بررسی تاثیر تاریکی بر تغییر رنگ برگ‌های نوعی گیاه سبز). معمولا برای انجام این گام دانش آموزان باید به سه پرسش اساسی پاسخ دهند: 1) چه چیزی را می‌خواهند تغییر دهند؟، 2) چه چیزی را باید مشاهده و اندازه‌گیری کنند؟ (و چگونه این کار را انجام می‌دهند؟) و 3) چه چیزهایی نباید تغییر کنند؟ (سایر عوامل احتمالی را کنترل کنند تا مطمئن شوند بر نتیجه‌ی به دست آمده تاثیر نداشته‌ است).
v          تشخیص و طبقه بندی: دانش آموز اقدام به گروه بندی اجسام و رویداد ها در دسته های مشخص نموده و با استفاده از ملاک ها و کلید های شناسایی، گروه و دسته ی یک نمونه را تعیین می نماید.
v          الگو یابی ( یافتن همبستگی ها ) : دانش آموز با مقایسه تعداد زیادی نمونه و یا روابط بین دو متغیر الگوی تغییرات را کشف نموده و مطابق با آن، وضعیت آتی نمونه ها را پیش بینی می نماید. گاهی برای بررسی پاسخ یک پرسش دست‌کاری یک متغیر ممکن نیست (مانند پیدا کردن ارتباط بین شکل‌های ماه و زمان در چرخه‌ی قمری). برای پژوهش در مورد این نوع مسائل بچه‌ها پیش‌بینی‌های‌شان را با داده‌هایی که از مشاهده‌ی مستقیم یا از منابع معتبر به دست می‌آورند مقایسه می‌کنند. برای این کار باید همبستگی بین داده‌ها را با یافتن الگوهای کمی یا گرایشی بیازمایند.
v          مدل سازی: ساخت وسیله یا نمونه ی کوچک یک فرایند توسط دانش آموز که درک ساختار یا طرز کار آن را آسان تر نماید
 
3- ارائه (demonstrate/explain): در این گام که توصیف هم نام گرفته، مهم‌ترین کار گفت‌گوی استدلالی (بازتابی) و تبادل تجارب و افکار است. معلم فرصتی فراهم می‌کند که گروه‌ها نتایجی را که به دست آورده‌اند در یک گفت ‌وگوی کلاسی به شیوه‌های گوناگون در معرض قضاوت دیگران قرار دهند. در این تبادل و برخورد ایده‌ها، شواهد واقعی که یا محصول مشاهده‌ها و آزمایش‌ها هستند و یا از منابع معتبر گرفته شده‌اند حرف اول را می‌زنند. دخالت معلم در این گام، علاوه بر این که به توزیع برابر فرصت بیان افکار کمک می‌کند، مرور نقادانه‌ی افکار و روش‌ها را به دانش‌آموزان یاد می‌دهد. در مرحله‌ی ارائه به غیر از گفت‌ وگو، تاکتیک‌های متنوعی مثل استفاده از ICT این گام را غنی‌تر می‌کنند. کاربرگ‌هایی که معمولا معلم‌ها در مرحله‌ی فعالیت در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌دهد، جمع‌بندی و مرور تغییر افکار را برای ارائه در این مرحله برای آن‌ها ساده‌تر می‌کند.
 
4- استحکام (consolidate/extend): این گام گسترش هم نامیده می‌شود. در مرحله‌ی استحکام بچه‌ها به تعمیم آموخته‌های‌شان در موقعیت‌های تازه، ایده‌های‌شان را بزرگ‌تر می‌کنند. در این‌جا گسترش تنها به معنای ارائه‌ی مثال‌های متفاوت نیست. بلکه محک زدن افکار در قلمروهایی فراتر اهمیت زیادتری دارد. از این دیدگاه آموزش هیچ‌گاه به انتها نمی‌رسد و چرخه‌ای تازه در پی چرخه‌های قبلی رخ می‌دهد (open-end process). معلم می‌تواند بخش بزرگی از این مرحله را به شکل کار در خانه یا انجام فعالیت‌های ناهم‌زمان (asynchronous)، برنامه‌ریزی کند.
فعالیتهایی که دانش آموزان در این بخش می توانند انجام دهند به شرح زیر است:
·         وب پویه ( web-quest): به دانش آموزان تکلیف یا پرسشنامه ای ارائه می گردد که با مراجعه به منابع تعیین شده توسط معلم (پایگاه اینترنتی) و مشاهده و جمع بندی اطلاعات، به سوالات پاسخ می دهد. فرم شماره 4 پیوست شیوه نامه یک قالب پیشنهادی جهت طراحی وب پویه ارائه می نماید. دانش آموزان در این بخش به صورت هدایت شده به جستجو و گسترش دانسته هایشان در منابع خارج از کلاس می پردازند. ساختار وب پویه موجب می شود عملکرد دانش آموزان فرا تر از گردآوری داده های خام باشد.
o       پژوهش های توصیفی (دانش آموزی) : جمع آوری نظرات دیگران، یافته های علمی یا مجموعه ای از داده ها و تحلیل آنها برای توصیف یک وضعیت یا فرایند خاص.
5- ارزش‌یابی (assessment/evaluate): معلم با جمع‌آوری اطلاعات و جمع‌بندی و تجزیه و تحلیل آن‌ها در تمامی مراحل آموزش می‌تواند از وقوع اشکال‌های احتمالی در حین فرآیند یادگیری باخبر شود و به موقع برای رفع آن‌ها دخالت کند. هدف این گونه ارزش‌یابی کمک به بچه‌ها برای رفع سدهای احتمالی بر سر یادگیری‌شان است. ملاحظه‌هایی مانند مشارکت دانش‌آموزان در ارزش‌یابی خودشان، تنوع روش‌ها و اولویت دادن به ارزش‌یابی عملکرد موجب اثربخش‌تر شدن فرآیند ارزش‌یابی می‌شود.
 
نمونه ي برگزيده 1 :
تدریس پژوهش محور مفهوم حجم – ریاضی پایه پنجم
کاری از: صدیقه کامران فر - دبستان شهید بهزاد مرادی -آموزش پرورش ناحیه 4 اصفهان
ساختار برای مفهوم حجم یا گنجایش پایه پنجم درس ریاضی براساس (مدل 5E) :
تعیین اهداف : 1- مفاهیم : الف- مفهوم حجم یا گنجایش را درک می کند.
ب- مفهوم حجم را بیان می کند
2- بعد مهارتی : الف- بین دو حجم با اندازه های متفاوت ارتباط برقرار می کند.
ب – با طراحی و انجام آزمایش دو حجم متفاوت را با یکدیگر مقایسه می کند.
ج- نتایج حاصل از آزمایش را در یک گفتگوی استدلالی (بازیابی) به کلاس ارائه می دهد
3- بعد نگرشی: الف- حجم های متفاوت را اندازه گیری و در مورد آنها قضاوت می کند.
ب- برای تعیین و بدست آوردن حجم های منظم و نامنظم علاقه نشان می دهد.
سناریوی تدریس و مراحل اجرای آن براساس مدل آموزشی پژوهش محور
گام 1 مرحله اتصال
1- به عنوان ایجاد انگیزه: همراه با یکی از دانش آموزان با یک تشت آب و یک هندوانه وارد کلاس شده پس از گفتن نام و یا خدا و توکل بر او:
به دانش آموزان می گویم حتماً از خود می پرسید که این هندوانه در ساعت درس ریاضی چه کار می کند؟ و در ادامه می گوئیم این هندوانه شروع درس ماست . این هندوانه هوس آب تنی کرده است .
شما خوب دقت کنید که پس از این آب تنی هندوانه در این ظرف آبی که تا جایی که علامت زده ام آب دارد چه اتفاقی رخ خواهد داد.
ناگهان هندوانه را درون ظروف آب می اندازم تا دانش آموزان سر ریز شدن آب از ظرف را ببیند و می پرسم چه شد ؟ چرا چنین شد ؟ بدون اینکه پاسخ را بشنوم؟
2- به سراغ کارتون مفهومی که از قبل تهیه شده است می روم و آن را در گوشه ای از تخته سیاه نصب می نمایم و رو به دانش آموزان کرده و می گویم همین اتفاقی که الان برای ما رخ داد برای زهرا در قصه رخ داده است ماجرا از این قرار است که زهرا هم هندوانه ای را که در دست داشت درون یک تشت آب انداخت و مشاهده کرد که مقداری آب از تشت بیرون ریخت و پس از این مشاهده برای زهرا این سوال پیش آمد، (چرا پس از افتادن هندوانه در آب مقداری از آب تشت بیرون ریخت ؟)
سپس به تصاویر پایین صفحه و ابرهای بالای سر آنها اشاره کرده و می گویم این سه دوست زهرا نظر خود را اینگونه بیان کرده اند:
 
 
3- پس از خواندن این سه نظر می گویم (شما چه فکر می کنید؟) «نظر شما چیست؟»
فراگیران به صورت بارش مغزی ایده ها و نظرات خود را بیان می کنند ممکن است یکی از بچه ها هم با نظر دوم موافق باشد پس از اینکه بچه ها عقاید و نظرات خود را بیان می کردند ممکن است جریان به گونه ای پیش رفته باشد که او عقیده ی خود را تغییر داده باشد مجدداً ازا و می پرسم حالا نظرت چیست؟ اگر بر عقیده اش پا برجااست اجازه می دهیم تا آزمایش انجام شود شاید تاثیر گذار باشد و پس از انجام آزمایش مجدداً نظر او را می پرسم و در صورت نیاز (یک فعالیت هم برای این کار پیش بینی کرده ام که در پایان کار توضیح خواهم داد.) همچنین در این راستا یک تکلیف در بخش استحکام در نظر گرفته ام .
4- در ادامه می پرسم: بچه ها منظور از اینکه گفته شد هندوانه مقداری جا می گیرد یعنی چه؟
فراگیران : یعنی هندوانه حجم دارد؟
می پرسم : معنی حجم چیست؟
فراگیران : یعنی مقدار جایی که یک چیز یا شی ء اشغال می کند
معنا و مفهوم حجم را روی تخته سیاه می نویسم
5- سپس ادامه می دهم که سوال یا مسئله ی ما امروز این است که می خواهیم ببینیم «آیا همه ی اجسام به یک اندازه حجم دارند و جا اشغال می کنند؟». «یعنی حجم همه اجسام یکسان است؟»
گام 2 فعال سازی
6- می پرسم (فرضیه شما چیست؟) در گرده مطرح می کنند.
ادامه می دهیم اکنون با وسایلی که در اختیار دارید آزمایشی را طراحی کنید و برای انجام آن آرام (با یک سفر کوتاه) وارد گروههای خود شوید و آزمایش را مرحله به مرحله انجام داده و فرمی (چارت فرم شماره ی 6) را که در اختیار شما قرار می دهم را تکمیل کنید.
7- به گروهها سرکشی کرده در بعضی از گروهها وارد می شوم و در مواقع لزوم وارد بحث گروه می شوم (در هنگام کار فراگیران چک لیست مربوط به ارزشیابی گروه ها را پر می نماییم)
گام 3 مرحله ارائه : توصیف
8- پس ازاینکه گروهها آزمایش را به پایان رساندند در مرحله ارائه از یکی دو گروه می خواهم تا به جلوی کلاس آمده و نتایج کار خود و حاصل آزمایش و عملکردشان را با استفاده از چارت و وسایل بیان کرده و با کلاس به بحث بگذارند (گفت و گوی استدلالی بازتابی)
9- در این هنگام کل کلاس را مخاطب قرار داده (خوب از انجام این آزمایش چه نتیجه ای گرفتید)
نظرات دانش آموزان را می شنویم و در صورت نیاز خود به تکمیل آن می پردازیم.
10- در این قسمت مجدداً از دانش آموزی که با (نظر دوم کارتون مفهومی موافق بود) می پرسم حالا نظرت چیست؟
11- در این قسمت برای اینکه زمینه را برای انجام یک تکلیف در بخش استحکام آماده نمایم رو به فراگیران می گویم:
شما در آزمایشی که انجام دادید مشاهده کردید که هر جسمی که در آب قرار می گرفت به اندازه ی جایی که اشغال می کرد سطح آب را بالا می آورد (به اندازه چند سانتی که روی نوار کاغذی علامت می زدید) البته این اندازه ها میزان حجم یا گنجایش جسمی که در آب قرار می گرفت را نشان نمی دهد بلکه همان گونه که شما در جلسه قبل که مکعبها را تدریس کردیم طبق بازی ساختمان سازی که با مکعبهای (کوچک کوئیذنر) انجام دادید متوجه شدید که واحد اندازه گیری حجم (سانتی متر مکعب) است ولی به دست آوردن حجم یا گنجایش اجسامی نامنظمی (مثل این سنگ) روش خاصی دارد که با استفاده از وسایل مدرجی مثل این (بشر را نشان می دهم) که درجه بندی دارد انجام می شود.
تکلیف: که شما می توانید برای آشنایی با روش کار به کتاب دایره المعارف کودکان و نوجوانان جلد دوم صفحه 735 مراجعه کرده و با مطالعه این صفحه روش تعیین حجم اجسام نامنظم را یاد بگیرید و در منزل چند جسم نامنظم را انتخاب کرده و با وسایل مدرجی که در آشپزخانه یا ... دارید حجم آنها را تعیین نمائید.
12- اما وسایل منظمی مثل این وسایل مکعبی که روی میز قرار دارند و ابعاد مشخصی دارد بدست آوردن حجم شان فرق می کند که شما قبلاً با ابعاد آشنا شده اید پس حالا هر گروه یکی از وسایل را انتخاب و از روی میز بردارید و در گروه با اندازه گیری ابعاد ، حجم آن را تعیین کنید و مشخص کنید چه میزان جا اشغال می کنند؟ (بعد حجم وسیله ی خود را با گروه مقابلتان مقایسه کنید ببینید آیا حجم اجسامی که در اختیار دارید یکسان است یا نه؟) در حین کار به یک گروه سر می زنم و چگونگی کار آنها را ارزشیابی می کنم.) پس از پایان کار :
برای ارائه دو گروه را پای تخته می خواهم تا جریان کار را توضیح داده و حجم اجسامشان را به دست آورده و با هم مقایسه کنند.  (هدف : رسیدن به مسئله ی ابتدایی تدریس)
13- پس از این دو فعالیت (آزمایش و به دست آوردن حجم اجسام منظم)  از بچه ها می پرسیم از انجام این دو کار چه نتیجه ای گرفتید (بخشی دیگر از گفت و گوی استدلالی آیا اجسام حجم یکسانی داشتند ؟ )
گام 4 مرحله استحکام یا گسترش : در این قسمت با توجه به علایق فراگیران تکالیفی را برای آنان مشخص می کنم.
1- حجم اجسام نامنظم را به روشی که گفتم به دست آورید.
2- یک تکه خمیر مجسمه سازی را به شکلهای متفاوت مثل دایره ، مکعب و ... در آورید و هر بار در آب انداخته و تغییرات سطح آب را اندازه بگیرید. (با طراحی آزمایش و مراحل کار در فرم نوشته شود.)
3- دو جسم هم شکل و هم اندازه ولی با وزنهای متفاوت (یکی سنگین تر و یکی سبک تر ) را انتخاب کرده و حجم آنها را مشخص کنید (میزان تغییرات سطح آب را مشاهده و مشخص نمائید)
4- حجم شکلهای هنری که با مکعب و چهاروجهی درست کرده اید را حساب کنید (برای بدست آوردن حجم چهار وجهی به کتاب ریاضی دوم یا سوم راهنمایی یا افراد آگاه مراجعه کنید)
5- به یکی از سایت های ویکی پدیا با وبلاک کعبه مراجعه کنید و حجم کعبه را بدست آورید
گام 5 مرحله ارزشیابی : که کار طی مراحل تدریس انجام می گردد.
پس از پایان کار به دانش آموزان خدا قوت گفته و با ذکر صلوات جلسه را به پایان می رسانیم .
¯فعالیت پیش بینی شده در صورتی که کژ فهمی برطرف نشود یک ترازوی دوکفه ای که در کمد وسایل کمک آموزشی موجود بود را پیش از تدریس به کلاس آورده و در جایی که دیده نشود قرار می دهم ودر صورت نیاز آن را آورده و از دانش آموز می خواهم هندوانه که وزن آن برای من مشخص است را در یک کفه و در کفه ی دیگر وزنه ای که سنگین تر از هندوانه است را قرار داده و ببیند کدام کفه پایین تر قرار می گیرد سپس تا علامت زده شده آب بریزد و هر کدام را در آب اندازد و تغییرات سطح آب را مشاهده کند¯
فرم های ارزشیابی
طبق چک لیست هایی که از قبل تهیه شده و همچنین مشاهده ی رفتار و عملکرد فراگیران در تمامی مراحل کار به ارزیابی فراگیران پرداخته ام.
در هر چک لیست در ذیل نام هر دانش آموز شماره ی های 1 تا 4 نوشته شده است
شماره 1 (نیاز به تلاش ) شماره ی 2 (قابل قبول ) شماره 3 (خوب) و شماره 4 (عالی) را نشان می دهد.
ارزشیابی گفت و گوی استدلالی (چانه زنی)
                                          نام دانش آموزان
        انتظارات مهـــــــم
مهسا محمدی
زهرا
عسگری
مبینا حسینی
زهرا عباسی

1- با دیدن فعالیت مربوط به ایجاد انگیزه (انداختن هندوانه در آب ) عکس العمل نشان داد.
   
 
2- مفهوم حجم را فهمید.

 
3- با دیدن کارتون مفهومی نظر خود را بیان کرد.
 
 
4- در پاسخ گویی به پرسشها شرکت کرد.
 
 
5- برای تفهیم مطالب به دیگران دقت کرد.  
ارزشیابی مراحل آزمایش  (گام فعال سازی)
                                                                            گروه یک
                 گروه دو
                          نام دانش آموزان
      انتظارات مهم
زهراعسگری
رضیه طباطبائی
فاطمه افضلی
ندامیرزایی
مهسا محمدی
کوثر ثابت قدم


1- می داند چه باید بکند.
 

2- با افراد گروه همکاری مشورت می کند.
 
 
3- با علاقه برای انجام فعالیت در گروه تلاش می کند.
 
 
4- هدف فعالیت را فهمیده و می داند چه چیزی را می خواهد تغییر دهد.
 
 
5- می داند چه چیزی را باید مشاهده و اندازه گیری کند.
 

 
6- می داند چه چیزی را نباید تغییر دهد .
 
 
7- از آموخته های قبلی خود به درستی استفاده می کند.
 

 
8- در هنگام مشاهده و رسم نمودار دقت و توجه می کند و از وسایل به درستی استفاده می کند.
 
  
9- نتایج را خوبی بیان کند.
 
 
10- یافته های خود را در گروه یا یافته های گروههای دیگر به دقت مقایسه و درباره آن اظهار نظر می کند.
 
   
این ارزشیابی مربوط به هنگامی است که در گروهها شرکت می کردم و یا از دور کار آنها را مورد مشاهده قرار می دادم.
ارزشیابی در گام ارائه (مراحل آزمایش و نتایج آن) گفت و گوی استدلالی (بازتابی)
                                                                                               گروه یک
گروه دو
                       نام دانش آموزان
انتظارات مهم
زهرا حسینی
مرضیه یزدانی
محدثه شیخ زاده
سمیراخالویی
محدثه عرب بیگی
مبینا حسینی

1- مراحل انجام کار را به درستی بیان کرد.
 
2- مشاهدات را به درستی بیان نمود.
 
 
3- توانست نمودار را به خوبی توضیح دهد.
 
4- نتایج حاصل از کار را به درستی توضیح داد.
 
 
ارزشیابی کارگروهی برای به دست آوردن حجم مکعب هنگامی که در گروه شرکت کردم
                                    نام دانش آموزان
                     انتظارات مهم
زهرا سلیمانی
الهام افضلی
النار افتخاری
 
1- ابعاد مکعب را به درستی تشخیص داد.
 
2- فرمول حجم را به درستی بیان کرد و نوشت/
  
 
3- عملیات بدست آوردن حجم را به درستی انجام داد.
 

4- نتایج کار را با گروه مقابل در میان گذشت و با حجم مکعب آنها مقایسه کرد.
 
 
ارزشیابی در گام ارائه (بدست آوردن حجم مکعبها) گفت و گوی استدلالی (بازتابی)
گروه یک
گروه دو
                           نام دانش آموزان
انتظارات مهم
فاطمه رفیعی
زهرا نیستانی
مهدیه استادی
فاطمه ظهیری
زهرا عباسی
مریم احمدی

1- ابعاد مکعب را به درستی تشخیص داد.
 
2- فرمول حجم را به درستی بیان کرد.
  
3- عملیات بدست آوردن حجم مکعب را به درستی انجام داد.
 
 
4- حجم مکعب خود را با حجم مکعب گروه دیگر مقایسه کرد و نتیجه ی مقایسه را در رابطه با هدف درس بیان نمود.
 
  به نام خدایی که به انسان قدرت تفکر و اندیشیدن عطا فرمود.
تکلیف 1 (گام استحکام)
مقدمه:
دخترم .......................... همان گونه که در پایان تدریس برای شما بیان  کردم برای به دست آوردن حجم اجسام نامنظم مثل سنگ و ... از ظروف مدرج استفاده می کنند و با روش خاصی گنجایش آن ها را مشخص می نمایند اکنون شما با توجه به اعلام علاقه ی خودت مسئول شده اید که با استفاده از وسایل مدرجی که در منزل دارید گنجایش یک یا ... جسم نامنظم را تعیین نمائید.
تکلیف: حجم (گنجایش) یک یا ... جسم نامنظم را مشخص کنید.
فرآیند:
1- با مراجعه به کتاب دایره المعارف کودکان و نوجوانان ص 735 روش تعیین حجم اجسام نامنظم را مطالعه نمائید.
2- یک یا ... جسم نامنظم را انتخاب کنید.
3- با استفاده از یکی از وسایل مدرج منزل (آشپزخانه) یا ... و یک مایع گنجایش (حجم) اجسامی را که انتخاب کرده اید را مشخص کنید.
4- مراحل اجرای کار را به صورت گزارشی بنویسید.
به نام خدایی که حس کنجکاوی و قدرت تفکر را در وجودانسان قرار داد
تکلیف 2 (گام استحکام)
مقدمه
دخترم               با توجه به آزمایشی که در کلاس طراحی انجام دادید و سوالی که در پایان برای شما و دوستانت پیش آمده بود که (اگر شکل یک شیء تغییر کند چه تاثیری بر تغییرات سطح آب دارد؟ ) اکنون شما با توجه به علاقه ی خودتان به عنوان یک دانشمند کوچک انتخاب شده اید تا با طراحی و انجام یک آزمایش این مسئله وقضیه را برای خود و دوستانت روشن نمائید.
تکلیف: با استفاده از یک تکه خمیر مجسمه سازی که می توانید آن را به اشکال متفاوت تغییر دهید آزمایشی طراحی کنید و تغییرات سطح آب را مشاهده کنید و نتایج حاصل را بنویسید.
فرآیند
1- به فعالیت و آزمایشی که در سر کلاس انجام دادید دقت کنید.
2- یک تکه خمیر مجسمه سازی را بردارید.
3- وسایل مورد نیاز را آماده کرده و آزمایشی را طراحی نمائید.
4- خمیر را به شکلها مختلف (دایره ، مکعب و ...) در آورده و در آب بیندازید و تغییرات سطح آب را مشاهده و علامت بزنید.
5- مراحل کار را در چارت (فرمی) که در اختیار شما قرار داده می شود بنویسید و نتیجه حاصل را نوشته در جلسه آینده به کلاس ارائه دهید
نمره
عالی(4)
توصیف ویژگی های قابل مشاهده عملکرد که نشان دهنده بالاترین سطح اجرای عمل کرد هستند
خوب(3)
توصیف ویژگی های قابل مشاهده عملکرد که نشان دهنده ی ماهر شدن در اجرای عملکرد هستند
قابل قبول(2)
توصیف ویژگی های قابل مشاهده عملکرد که نشان دهنده ی تغییر یا حرکت به سوی ماهر شدن در اجرای عملکرد باشند
نیاز به تلاش(1)
توصیف ویژگی های قابل مشاهده عملکرد که نشان دهنده ی سطح آغازین عملکرد باشد
بیان هدف با عملکرد
 
نتیجه گیری:
منابع:                                               جوینده یابنده است
تکلیف 3 (گام استحکام)
مقدمه:
دخترم                    با توجه به تصویری که در ابتدای طرح به تابلوی کلاس نصب شد و نظر فرد دوم که (چون هندوانه سنگین بود آب بیرون ریخت) همچنین سوال بعضی از دوستانت که پرسیده بودند (اگر دو جسم هم اندازه داشته باشیم که وزن آنها متفاوت باشد را در آب قرار دهیم تغییرات سطح آب چگونه است؟) اینک شما به عنوان یک دانشمند کوچک در منزل آزمایشی را طراحی کنید و این مسئله را برای دوستانتان مشخص و حل نمائید.
تکلیف: با طراحی و انجام آزمایش مشخص کنید که دو جسم هم اندازه با وزنهای متفاوت چه تاثیری بر تغییرات سطح آب دارند.
فرآیند:
1- به فعالیت و آزمایشی که در کلاس انجام دادید دقت کنید.
2- دو جسم هم اندازه ولی با وزن متفاوت را انتخاب نمائید.
3- وسایل لازم را آماده و آزمایش را طراحی نمائید.
4- مراحل کار و نتایج حاصل را در چارت (فرم شماره ی 6) نوشته و در جلسه آینده به کلاس ارائه دهید.
نمره
عالی(4)
توصیف ویژگی های قابل مشاهده عملکرد که نشان دهنده بالاترین سطح اجرای عمل کرد هستند
خوب(3)
توصیف ویژگی های قابل مشاهده عملکرد که نشان دهنده ی ماهر شدن در اجرای عملکرد هستند
قابل قبول(2)
توصیف ویژگی های قابل مشاهده عملکرد که نشان دهنده ی تغییر یا حرکت به سوی ماهر شدن در اجرای عملکرد باشند
نیاز به تلاش(1)
توصیف ویژگی های قابل مشاهده عملکرد که نشان دهنده ی سطح آغازین عملکرد باشد
بیان هدف با عملکرد